لرزش پمپ، موتور، کمپرسور، فن یا سایر تجهیزات مکانیکی فقط یک صدای آزاردهنده ایجاد نمیکند؛ ادامه این ارتعاش میتواند باعث شل شدن اتصالات، آسیب به لولهها، افزایش استهلاک قطعات و انتقال صدا به سازه شود. به همین دلیل در بسیاری از موتورخانهها، خطوط لوله و سیستمهای تأسیساتی از لرزه گیر صنعتی برای کنترل و کاهش انتقال ارتعاش استفاده میشود.
اما همه لرزهگیرها برای یک کاربرد ساخته نشدهاند. نوع دستگاه، شدت و فرکانس لرزش، وزن تجهیز، شرایط محیطی و حتی محل نصب در انتخاب مدل مناسب تأثیر دارند. در ادامه با انواع لرزه گیر صنعتی، کاربرد هر مدل و نکات مهم هنگام خرید و نصب آشنا میشویم.
لرزه گیر صنعتی چیست و چه کاری انجام میدهد؟
لرزه گیر صنعتی قطعه یا مجموعهای انعطافپذیر است که بین یک تجهیز دارای ارتعاش و سازه، پایه یا خط لوله قرار میگیرد تا انتقال لرزش و ضربه را کاهش دهد.
برای مثال زمانی که یک پمپ روشن میشود، حرکت موتور و پروانه میتواند مقدار مشخصی ارتعاش ایجاد کند. اگر پمپ مستقیماً روی یک پایه صلب نصب شده باشد، بخشی از این ارتعاش به کف، دیوارها و حتی لولههای متصل به دستگاه منتقل میشود.
لرزهگیر با ایجاد یک لایه انعطافپذیر در مسیر انتقال ارتعاش، شدت آن را کاهش میدهد. در نتیجه استفاده صحیح از آن میتواند به کاهش صدای سازهای، محافظت از اتصالات، جلوگیری از انتقال ارتعاش به تجهیزات مجاور و افزایش عمر بعضی از اجزای سیستم کمک کند.
انواع لرزه گیر صنعتی کداماند؟
دستهبندی لرزهگیرها میتواند براساس ساختار، جنس و محل استفاده متفاوت باشد. در سیستمهای صنعتی و تأسیساتی معمولاً مدلهای لاستیکی، فنری، خرطومی یا آکاردئونی، مهاردار و مدلهای مخصوص تجهیزات و لولهکشی بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند.
1. لرزه گیر لاستیکی
لرزه گیر لاستیکی یا الاستومری یکی از رایجترین گزینهها برای کنترل ارتعاش تجهیزات مکانیکی است. در این مدل، خاصیت انعطافپذیری لاستیک باعث جذب بخشی از انرژی ارتعاش میشود.
از این نوع معمولاً در پمپها، موتورها، فنها، کمپرسورهای کوچک و متوسط و تجهیزات تأسیساتی استفاده میشود.
مزیت مهم لرزهگیر لاستیکی، ساختار نسبتاً ساده، قیمت مناسب و توانایی جذب ارتعاش و بخشی از صدای سازهای است. این مدل بهخصوص برای تجهیزاتی که ارتعاش با فرکانس بالاتری دارند کاربرد مناسبی دارد.
مزایا
- نصب نسبتاً ساده
- قیمت اقتصادی در بسیاری از کاربردها
- کاهش انتقال صدا و ارتعاش
- عدم نیاز به سیستم مکانیکی پیچیده
- مناسب برای بسیاری از پمپها و تجهیزات موتورخانه
محدودیتها
لاستیک در برابر تمام شرایط محیطی مقاومت یکسانی ندارد. تماس مداوم با بعضی روغنها، مواد شیمیایی، حرارت بالا یا تابش شدید میتواند عمر آن را کاهش دهد. بنابراین جنس الاستومر باید متناسب با محیط انتخاب شود.
2. لرزه گیر فنری
در تجهیزاتی که وزن بالایی دارند یا ارتعاش آنها در فرکانس پایین ایجاد میشود، معمولاً لرزه گیر فنری گزینه مناسبتری است.
در این مدل یک یا چند فنر فلزی بین دستگاه و سطح نگهدارنده قرار میگیرد. انعطاف بیشتر فنر اجازه میدهد تجهیز حرکت کنترلشدهای داشته باشد و میزان کمتری از ارتعاش خود را به سازه منتقل کند.
لرزهگیرهای فنری در چیلرها، هواسازها، برجهای خنککننده، کمپرسورها، فنهای بزرگ و تجهیزات سنگین موتورخانه کاربرد زیادی دارند. منابع فنی HVAC نیز فنرها را بهخصوص برای تجهیزات کمسرعتتر و ارتعاشات فرکانس پایین مناسب میدانند.
3. لرزه گیر فنری مهاردار
در بعضی شرایط تنها استفاده از فنر آزاد کافی نیست. برای مثال تجهیزات نصبشده در فضای باز ممکن است تحت تأثیر باد یا تغییر بار قرار بگیرند.
در این مواقع از لرزه گیر فنری مهاردار یا محدودشونده استفاده میشود. مهارها حرکت بیش از حد دستگاه را محدود میکنند، بدون اینکه در حالت عملکرد طبیعی مانع کار صحیح فنر شوند. این مدل برای برخی چیلرها، برجهای خنککننده و تجهیزات سنگین کاربرد دارد.
4. لرزه گیر لاستیکی فلنجدار
در خطوط لوله، نوع دیگری از انواع لرزه گیر صنعتی بهصورت فلنجی نصب میشود. این قطعه معمولاً بین دو بخش لوله یا نزدیک تجهیزات دوار مانند پمپ قرار میگیرد و علاوه بر کاهش انتقال ارتعاش، میتواند مقدار محدودی از جابهجایی ناشی از حرکت یا انبساط خط را نیز تحمل کند.
این مدل در سیستمهای آبرسانی، موتورخانهها، تأسیسات مکانیکی و خطوط متصل به پمپ کاربرد زیادی دارد.
هنگام انتخاب آن باید مواردی مانند قطر لوله، فشار کاری، دمای سیال، جنس لاستیک و نوع فلنج بررسی شود.
5. لرزه گیر آکاردئونی فلزی
لرزه گیر آکاردئونی یا بلوز فلزی ساختاری متفاوت دارد و بیشتر در خطوطی استفاده میشود که تغییرات دما و انبساط و انقباض اهمیت زیادی دارد.
قسمت انعطافپذیر این لرزهگیر معمولاً از فولاد زنگنزن ساخته میشود و میتواند حرکت محوری، جانبی یا در برخی طراحیها ترکیبی از حرکات را تحمل کند.
این قطعات در خطوط بخار، آب گرم، روغن داغ و بسیاری از سیستمهای صنعتی مورد استفاده قرار میگیرند.
نکته مهم این است که لرزه گیر آکاردئونی صرفاً یک قطعه ضدلرزش ساده نیست و انتخاب آن باید براساس فشار، دما، میزان جابهجایی و طراحی ساپورتهای خط انجام شود.
6. لرزه گیر یا پد ضد ارتعاش
پدهای لاستیکی یا کامپوزیتی سادهترین شکل سیستم کنترل ارتعاش هستند. این پدها زیر پایه تجهیز قرار گرفته و مانع تماس مستقیم فلز دستگاه با کف یا فونداسیون میشوند.
از آنها معمولاً برای پمپها، موتورهای کوچک، تجهیزات تهویه و دستگاههایی با وزن و ارتعاش محدود استفاده میشود.
با این حال برای یک دستگاه بسیار سنگین یا دارای لرزش کمفرکانس، قرار دادن یک پد ساده الزاماً کافی نیست و ممکن است نیاز به لرزهگیر فنری یا سیستم مهندسیشدهتری وجود داشته باشد.
جدول مقایسه انواع لرزه گیر صنعتی
| نوع لرزه گیر | کاربرد رایج | مزیت اصلی | محدودیت |
|---|---|---|---|
| لاستیکی | پمپ، موتور، فن و کمپرسور | قیمت مناسب و جذب خوب ارتعاش | حساسیت به بعضی مواد و دماها |
| فنری | چیلر، هواساز و تجهیزات سنگین | عملکرد مناسب در ارتعاش کمفرکانس | نیاز به انتخاب دقیق ظرفیت و نصب |
| لاستیکی فلنجدار | خطوط لوله و اتصال به پمپ | کاهش انتقال ارتعاش در لوله | محدودیت دما و فشار براساس مدل |
| آکاردئونی فلزی | بخار، آب داغ و خطوط صنعتی | تحمل دما و جابهجایی خط | طراحی و نصب حساستر |
| پد ضد ارتعاش | تجهیزات سبک و متوسط | ساده و اقتصادی | برای لرزش شدید همیشه کافی نیست |
چگونه لرزه گیر صنعتی مناسب انتخاب کنیم؟
برای انتخاب لرزهگیر نباید فقط به قطر اتصال یا ابعاد قطعه توجه کرد. چند عامل اصلی باید همزمان بررسی شوند.
وزن و توزیع بار
وزن دستگاه و بار واردشده بر هر پایه را بررسی کنید. انتخاب لرزهگیر نامتناسب، عملکرد آن را کاهش میدهد.
دور موتور و فرکانس ارتعاش
تجهیزات سریع معمولاً به لرزهگیر لاستیکی و دستگاههای سنگین با ارتعاش کمفرکانس به لرزهگیر فنری نیاز دارند.
فشار، دما و نوع سیال
در لرزهگیرهای لولهای، فشار، دما و سازگاری متریال با سیال را بررسی کنید.
شرایط محیطی
در محیطهای مرطوب یا خورنده، لرزهگیر مقاوم به خوردگی و دارای پوشش مناسب انتخاب کنید.
نکات مهم نصب و نگهداری لرزه گیر صنعتی
حتی بهترین لرزهگیر در صورت نصب نادرست نمیتواند عملکرد مطلوبی داشته باشد.
یکی از مهمترین نکات این است که هیچ اتصال صلبی مسیر لرزش را دور نزند. برای مثال ممکن است یک پمپ روی لرزهگیر مناسب نصب شده باشد، اما اتصال کاملاً صلب لوله یا ساپورت فلزی، ارتعاش را دوباره مستقیماً به سازه منتقل کند. در زمان نصب لرزه گیر آکاردئون نیز باید فضای کافی برای حرکت محوری و جانبی آن در نظر گرفته شود و از وارد شدن فشار اضافی به بدنه جلوگیری شود.
در سرویسهای دورهای بهتر است وضعیت لاستیک از نظر ترک، پارگی و تغییر شکل، وضعیت فنر از نظر خوردگی یا نشست غیرعادی و همچنین پیچها، مهرهها و فلنجها بررسی شود. در لرزه گیر آکاردئون فلزی نیز بررسی سلامت موجها، آثار خوردگی، ترکخوردگی و تغییر شکل غیرعادی اهمیت زیادی دارد.
در لرزهگیرهای خط لوله نیز هرگونه نشتی، تورم لاستیک یا تغییر شکل غیرطبیعی باید جدی گرفته شود.
اشتباهات رایج هنگام خرید و استفاده
یکی از رایجترین اشتباهات این است که هر نوع ارتعاشی با یک لرزهگیر لاستیکی ساده برطرف میشود. شدت ارتعاش، فرکانس و وزن دستگاه میتواند انتخاب را کاملاً تغییر دهد.
اشتباه دیگر خرید لرزهگیر فقط براساس قطر لوله است. دو خط با قطر یکسان ممکن است فشار، دما و سیال متفاوتی داشته باشند و به دو محصول کاملاً متفاوت نیاز داشته باشند.
همچنین نباید انتظار داشت لرزهگیر خرابی مکانیکی دستگاه را جبران کند. اگر لرزش پمپ به دلیل خرابی بلبرینگ، عدم بالانس پروانه، کاویتاسیون یا ناهممحوری باشد، ابتدا باید علت اصلی برطرف شود.
سوالات متداول درباره انواع لرزه گیر صنعتی
1. بهترین لرزه گیر صنعتی برای پمپ چیست؟
معمولاً از لرزهگیر لاستیکی در خط لوله و پد ضد ارتعاش زیر پمپ استفاده میشود. انتخاب نهایی به وزن، دور موتور و میزان لرزش بستگی دارد.
2. لرزه گیر لاستیکی بهتر است یا فنری؟
لاستیکی برای تجهیزات سبکتر و فنری برای تجهیزات سنگین و ارتعاشات کمفرکانس مناسبتر است.
3. عمر لرزه گیر صنعتی چقدر است؟
به جنس، میزان بار، دما، مواد شیمیایی و کیفیت نصب بستگی دارد.
4. آیا لرزه گیر صدای دستگاه را کاهش میدهد؟
بله، میتواند صدای ناشی از انتقال ارتعاش به سازه و لولهها را کاهش دهد؛ اما همه صداهای دستگاه را حذف نمیکند.
5. لرزه گیر را کجا نصب میکنند؟
زیر دستگاه، بین تجهیز و شاسی یا بین فلنجهای خط لوله، معمولاً نزدیک منبع ارتعاش نصب میشود.
جمعبندی
شناخت انواع لرزه گیر صنعتی کمک میکند برای هر تجهیز، راهکار مناسبتری انتخاب شود. لرزهگیرهای لاستیکی برای بسیاری از پمپها، موتورها و تجهیزات تأسیساتی مناسب هستند؛ مدلهای فنری در ماشینآلات سنگین و ارتعاشات کمفرکانس کاربرد بیشتری دارند و مدلهای فلنجی یا آکاردئونی نیز برای کنترل انتقال ارتعاش و حرکت در خطوط لوله استفاده میشوند.
برای انتخاب صحیح، بهتر است به جای توجه صرف به قیمت یا ابعاد محصول، وزن دستگاه، سرعت کار، فشار و دمای سیستم، نوع سیال و شرایط نصب بررسی شود. انتخاب و نصب درست لرزهگیر میتواند انتقال ارتعاش را کاهش دهد و از فشار اضافی بر لولهها، اتصالات و سازه جلوگیری کند.
